Czartoryscy a Konstytucja 3 Maja

Ród Czartoryskich był w XVIII i XIX wieku jednym z najbardziej znaczących wśród polskiej arystokracji. To wokół jego przedstawiciela, księcia Adama Jerzego, formowało się silne polityczne stronnictwo, skupiające dziewiętnastowieczną paryską emigrację. Jednak już jego ojciec, książę Adam Kazimierz, był w niepodległej jeszcze Polsce ważną postacią życia publicznego. W historii zapisał się jako jeden z najświatlejszych umysłów swojej epoki. Dzięki pozycji i zręczności politycznej, był kandydatem do tronu polskiego. Sam nie miał tak wysokich ambicji, jednak udzielał się w polityce, popierając wszelkie tendencje reformatorskie, służące dobru narodowemu. Odcisnął ślad na życiu kulturalnym nie tylko jako mecenas artystów, ale również samodzielnie pisząc i tłumacząc sztuki teatralne, formułując pisma pedagogiczne, czy też finansując powstanie słownika języka polskiego, redagowanego przez Bogusława Lindego. Był jednym z twórców Komisji Edukacji Narodowej oraz komendantem warszawskiej Szkoły Rycerskiej. W czasie obrad Sejmu Czteroletniego książę Adam Kazimierz był posłem na sejm, reprezentującym ziemię lubelską. Atmosfera towarzysząca obradom sejmu, który miał przynieść ustrojowi państwa zasadnicze zmiany i podźwignąć je z upadku, była bardzo patriotyczna. Żona księcia, Izabella, jako osoba o wyjątkowo egzaltowanej naturze, wiodła wówczas prym w manifestowaniu tego narodowego uniesienia. Z ogromnym entuzjazmem słuchała przemówień sejmowych, oklaskiwała mówców, a co niektórych zdobiła wieńcami laurowymi. Najbardziej znaczącym postępkiem w jej wykonaniu było jednak dokonanie postrzyżyn Kazimierza Sapiehy, jednego z najważniejszych sygnatariuszy uchwalonej później konstytucji. Zachęcony w ten sposób do zademonstrowania uczuć patriotycznych, marszałek konfederacji litewskiej, nazajutrz zjawił się w sali sejmowej w tradycyjnym stroju sarmackim, który odpowiadał stworzonej wcześniej przez księżną fryzurze. Warszawa zaczęła szybko szydzić z teatralnych gestów księżnej Czartoryskiej, dało się słyszeć złośliwe komentarze, a nawet specjalnie układane wierszyki, wyśmiewające pokazowy styl bycia arystokratki. Jej mąż, człowiek stateczny i rozsądny, obawiał się że pozostawienie Izabelli wolnej ręki w czynieniu kolejnych teatralnych gestów przyniesie szkodę i samemu rodowi, i ważnej sprawie politycznej, którą próbowano przecież przeforsować za sprawą obrad sejmu. Nie mogąc ukrócić egzaltacji żony w żaden sposób, książę posunął się do zgrabnego fortelu, by skłonić ją do opuszczenia stolicy. Polecił, by towarzyszyła w podróży do Anglii synowi Adamowi Jerzemu. Z założenia wyprawa ta miała służyć celom edukacyjnym młodego księcia, jednak zarówno syn, jak i matka, wynieśli z niej wiele korzyści. Zaczerpnięte tam inspiracje księżna Izabella przekuła później w czyny, czyniąc puławską siedzibę Czartoryskich zakątkiem stylizowanym na sentymentalną, preromantyczną modłę. Naturalne otoczenie tamtejszej rezydencji zmieniono w ogród angielski, czyli pozujący na nieokiełznaną naturę, spowijającą architektoniczne relikty przeszłości. Zgromadzone tu oranżerie były nowymi budynkami, ale miały uchodzić za należące...


Więcej

Konstytucja 3 Maja pędzla Jana Matejki

Jan Matejko to bez wątpienia najważniejszy polski artysta malarz, który dzięki swojemu talentowi uwiecznił na olbrzymich płótnach najważniejsze sceny z historii państwa, nadał powszechnie rozpoznawalne rysy najważniejszym postaciom polskiego życia publicznego. Jego wizja dnia, w którym uchwalona została Konstytucja 3 Maja, powstała w 1891 roku. Częściowo gotowe płótno zostało zaprezentowane w Krakowie już w odpowiednim terminie, by uświetnić wspominanie okrągłej rocznicy tego wydarzenia. Kompozycja obrazu Tematem płótna jest triumfalny pochód postaci, które rzeczywiście były zaangażowane w uchwalenie pierwszej polskiej ustawy zasadniczej. Jak każdy obraz Matejki, także i ten niesie w sobie jednak wiele odautorskich dopowiedzeń, symboliki która trafnie komentuje prezentowany moment dziejowy. Centralną postacią obrazu jest Stanisław Małachowski, niesiony na ramionach przez posłów, trzymający w uniesionej prawej ręce chwalebny dokument. Wśród wiwatujących znajdują się również takie znane postacie, jak Julian Ursyn Niemcewicz czy Tadeusz Kościuszko, który w niedługim czasie będzie aktywnie walczył w obronie Konstytucji z jej przeciwnikami, wspomaganymi przez państwo rosyjskie. Pochód wiedzie widocznie z warszawskiego Zamku Królewskiego i zmierza ku kolegiacie świętego Jana, gdzie ma się odbyć uroczyste zaprzysiężenie tekstu uchwały przez króla. Stanisław August jest widoczny w lewej części obrazu, jak ubrany w płaszcz koronacyjny, wchodzi do świątyni. Za nim podążają Hugo Kołłątaj i książę Adam Kazimierz Czartoryski. Całej scenie przyglądają się osoby z epoki, również uwikłane w ówczesne wydarzenia polityczne. W niepokojących gestach sprzeciwu odmalowani są przyszli targowiczanie: Franciszek Ksawery Branicki obserwuje pochód z rękami groźnie wspartymi na biodrach, a Jan Suchorzewski dla wyrażenia sprzeciwu próbuje zabić swojego synka. Z innych znanych postaci, obecnych na tym płótnie, wymienić można siedzącego na koniu księcia Józefa Poniatowskiego, królewskiego bratanka i ważną postać polskiej wojskowości tego okresu. Obraz znajduje się obecnie w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie. Płótno zachwyca przede wszystkim swoimi rozmiarami, ponieważ jest na niemal cztery i pół metra szerokie, a na ponad dwa i pół metra wysokie. To dzieło artysty, podobnie jak i inne, robi jednak imponujące wrażenie głównie jako ogromna kompozycja, dbająca o szczegóły. Żaden detal umieszczony przez artystę nie jest przypadkowy, ale uwypukla komentarz, jaki tworzy się dzięki dystansowi czasowemu i świadomości, czym było dane wydarzenie dla dalszej historii...


Więcej

Działanie grup rekonstrukcyjnych

Chociaż mówi się o tym, że popularność historii w naszym kraju nie jest zbyt duża, to paradoksalnie na terenie naszego kraju powstaje coraz więcej ciekawych grup rekonstrukcyjnych. Pomysł na grupy rekonstrukcyjne narodził się w Stanach Zjednoczonych, ale dość szybko zyskał uznanie w Europie. Jednak pewne elementy rekonstrukcji istniały już w starożytnej Grecji i Rzymie. Można się ich doszukać też w średniowiecznej Europie, gdzie władcy dość chętnie odtwarzali istotne dla swojego rodu bitwy lub potyczki. Rekonstrukcja historyczna polega na tym, że grupa osób, za pomocą autentycznych przedmiotów lub doskonale zrekonstruowanych eksponatów, odtwarza ważne wydarzenia historyczne, najczęściej bitwy, lub ciekawe aspekty życia w dawnych wiekach. Takie odtwarzanie dawnych wydarzeń lub codziennego życia, ma na celu przybliżenie współczesnym historii. Mówi się o tym, że jest to tzw. żywa historia. Takim odtwarzaniem dawnej historii zajmują się bardzo często osoby zawodowo w ogóle nie związane z propagowaniem historii. Są to prawdziwi pasjonaci, którzy poświęcają swój czas i pieniądze, by historia stała się nam wszystkim bliższa. W Polsce grupy rekonstrukcyjne można podzielić na kilka kategorii. Największym zainteresowaniem cieszy się okres średniowiecza, okres międzywojenny i druga wojna światowa. Jest też kilka grup pasjonujących się okresem powstań listopadowego i styczniowego, a także wojnami napoleońskimi. Uczestnikami grup rekonstrukcyjnych jest młodzież szkolna, studenci, strażacy, żołnierze zawodowi, ale i przedstawiciele innych grup społecznych. Wielu uczestników grup rekonstrukcyjnych traktuje swoje hobby niezwykle poważnie. Przygotowując ubiory, sięgają do poważnych publikacji historycznych, by wszystko zgadzało się z pierwowzorem. Niektóre stroje są bardzo drogie. Odtworzenie średniowiecznej zbroi może kosztować nawet kilka tysięcy. Równie poważne studia są prowadzone nad przebiegiem odtwarzanych zdarzeń historycznych. Wszystko musi być zgodne z prawdą historyczną. Liczy się najmniejszy szczegół. Oczywiście nie wszyscy rekonstrukcje traktują tak poważnie. Dla wielu jest to po prostu okazja do doskonałej zabawy historycznej, przeżycia przygody. Okazuje się, że tego typu rekonstrukcje historyczne cieszą się ogromnym zainteresowaniem wśród publiczności. Jest to prawdziwa lekcja historii. Odtwarzanie poszczególnych wydarzeń jest najczęściej związane z konkretnym czasem i datą. Zdarza się jednak, że konkretne wydarzenie jest odtworzone na przykład z okazji Święta Niepodległości lub innych świąt państwowych....


Więcej